Türkiye’de tekne mevzuatı rehberi: güncel kurallar, yönetmelikler ve yasal yükümlülükler

Bir tekne sahibi olarak yasal yükümlülüklerini bilmek, hem güvenliğin hem de cüzdanının garantisi. Türkiye’de denizcilik mevzuatı birden fazla kanun, yönetmelik ve uluslararası sözleşme tarafından şekilleniyor. Bu rehberde bağlama kütüğünden çevre kurallarına, sigortadan liman düzenlemelerine kadar bilmen gereken her şeyi derledik.

Bağlama kütüğü ve tescil sistemi

Türkiye’de her tekne, boyuna ve kullanım amacına göre ya bağlama kütüğüne ya da gemi siciline kayıt olmak zorunda. 18 metreden kısa özel tekneler genellikle bağlama kütüğüne kaydedilir. Kayıt işlemi liman başkanlığı üzerinden yürür ve beş yılda bir yenilenir.

Bağlama kütüğü kaydı için gerekli belgeler: tekne sahibinin kimlik fotokopisi, teknenin faturası veya satış sözleşmesi, tonilato belgesi, denize elverişlilik belgesi ve sigorta poliçesi. Eksik belge başvuruyu durdurur. Kayıt sırasında harç ve damga vergisi ödenir; tutarlar teknenin boyuna ve motoruna göre değişir.

Son yıllarda bağlama kütüğü işlemleri e-Devlet üzerinden de başlatılabiliyor. Ancak fiziksel onay hala liman başkanlığında yapılıyor. Dijitalleşme süreci devam ediyor; 2025 itibarıyla bazı liman başkanlıkları randevu sistemiyle çalışıyor.

Deniz ticaret kanunu ve güncellemeleri

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun deniz ticaretine ilişkin beşinci kitabı, gemi mülkiyeti, ipotek, taşıma sözleşmeleri, kurtarma ve çatma gibi konuları düzenler. Özel yat sahiplerini doğrudan etkileyen maddeler arasında mülkiyet devri, rehin ve haciz kuralları öne çıkıyor.

Mülkiyet devri noter huzurunda yapılır. Satıcı ve alıcı aynı anda bulunmalıdır. Vekaletname ile işlem yapılabilir ancak noter onaylı özel vekaletname gerekir. Devir sonrası bağlama kütüğü güncellenmezse tekne resmi olarak eski sahibinin üzerinde kalır. Bu durum vergi, sigorta ve cezai sorumluluk açısından risk oluşturur.

Kanunun güncel halinde, tekne üzerindeki ipoteklerin sicile işlenmesi zorunlu. İpoteksiz satış yapıldığında bile alıcının sicil kaydını kontrol etmesi büyük önem taşır. Hacizli tekne satışı yasal olarak mümkün değildir; böyle bir durumla karşılaşırsan satış işlemini durdur ve hukuki danışmanlık al.

IMO ve AB düzenlemelerinin Türk mevzuatına etkisi

Türkiye, Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) üyesi olarak SOLAS, MARPOL ve STCW gibi temel sözleşmelere taraftır. Bu sözleşmeler doğrudan ticari gemileri hedeflese de özel yatlara da dolaylı etkileri var. Özellikle MARPOL’un çevre hükümleri 24 metreden büyük yatlar için doğrudan geçerlidir.

AB mevzuatıyla uyum süreci, Türkiye’nin gümrük birliği kapsamında devam ediyor. CE işaretli deniz ekipmanları (can yelekleri, işaret fişekleri, yangın söndürücüler) Türkiye’de de kabul görür. Ancak yerli piyasada satılan bazı ürünlerin CE uygunluğunu belgeleyen sertifikasını kontrol etmek senin sorumluluğun.

Avrupa Birliği Rekreasyonel Tekne Direktifi (RCD 2013/53/EU), Türkiye’de inşa edilen ve AB’ye ihraç edilen tekneler için bağlayıcıdır. İç piyasada satılan tekneler için TSE standartları geçerlidir. Yurtdışından ithal edilen teknelerde gümrük muayenesi sırasında CE belgesi aranır.

Yat turizmi yönetmelikleri

Ticari yat işletmeciliği, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın ortak denetimine tabi. Ticari yat belgesi (mavi kart veya ticari yat kayıt belgesi) almadan yolcu taşıma faaliyeti yasal değildir. Bu belge teknenin güvenlik donanımının, mürettebat yeterliliğinin ve sigorta kapsamının yeterli olduğunu belgeler.

Günübirlik tur tekneleri için ayrı bir “günübirlik gezi teknesi belgesi” gereklidir. Bu belge her yıl yenilenir ve liman başkanlığı denetiminden geçer. Yolcu kapasitesini aşmak ağır para cezası ve belge iptali ile sonuçlanabilir.

Charter (kiralama) faaliyetinde bulunan yatlar, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü’ne de bildirimde bulunur. Transit log işlemleri elektronik ortamda yürütülür. Yabancı bayraklı yatların Türk karasularında ticari faaliyet yapabilmesi için özel izin gerekir ve bu izin pratikte pek verilmiyor.

Çevre mevzuatı: atık su, sintine, boya

Deniz kirliliğinin önlenmesi konusunda Türkiye’nin mevzuatı uluslararası standartlara yakın. Atık su boşaltma yasağı kıyıdan 12 deniz mili mesafeye kadar geçerlidir (işlenmiş atık su hariç). Sintine suyunun denize boşaltılması hiçbir koşulda kabul edilmez; liman ve marinalardaki atık alım tesisleri kullanılmalıdır.

TBT (tribütilkalay) içeren zehirli boya kullanımı 2008’den bu yana yasaktır. Tekne boyama sırasında çevreye zarar vermeyen, bakır bazlı antifouling boyalar tercih edilmelidir. Çekek yerlerinde zımparalama ve boyama işlemleri sırasında atıkların toprağa ve suya karışmasını engelleyen önlemler alınması zorunludur.

Plastik ve katı atık yönetimi de denetim altındadır. Marinalar atık ayrıştırma noktaları bulundurmak zorunda. Denize çöp atılması TCK kapsamında suç teşkil eder. Özellikle koylarda ve korunan alanlarda çevre denetimi yoğunlaşmış durumda; Sahil Güvenlik ekipleri düzenli kontrol yapıyor.

Sigorta zorunlulukları

Türkiye’de motorlu tekne sahipleri zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmak zorundadır. Bu sigorta, üçüncü kişilere verilen bedeni ve maddi zararları kapsar. Poliçe olmadan denize açılmak para cezası ve teknenin bağlanmasıyla sonuçlanabilir.

Zorunlu sigortanın yanı sıra kasko (tekne sigortası) ve P&I (Protection & Indemnity) sigortası da değerlendirilmelidir. Kasko; hırsızlık, yangın, batma, çarpma ve doğal afet gibi riskleri kapsar. P&I ise mürettebat yaralanmaları, çevre kirliliği tazminatları ve liman hasarları gibi daha geniş bir koruma sağlar.

Sigorta poliçesi yenilenirken teknenin güncel piyasa değerini doğru beyan etmek önemli. Eksik beyan durumunda hasar tazminatı oransal olarak düşer. Sigorta şirketinin denizcilik konusunda tecrübeli olması ve poliçe koşullarını dikkatle okuman gerekiyor.

Liman ve marina düzenlemeleri

Liman başkanlıkları tekne trafiğini, giriş/çıkış işlemlerini ve güvenlik denetimlerini yürütür. Her liman giriş ve çıkışta bildirim zorunluluğu uygular. Marina ve bağlama yerlerinde tekne sahipleri sözleşme imzalar; bu sözleşme barınma, karaya çekme, bakım alanı kullanımı ve güvenlik hizmetlerini kapsar.

Marinalarda çevresel uyumluluk (Mavi Bayrak gibi) belgelendirmeleri giderek yaygınlaşıyor. Mavi Bayrak sahibi marinalar daha sıkı çevre ve güvenlik standartları uyguluyor. Tekne sahipleri olarak bu standartlara uyum sağlamak hem yasal hem de pratik açıdan avantajlı.

Karaya çekme (çekek) işlemleri sırasında vinç kapasitesi ve tekne ağırlığının uyumu kontrol edilmelidir. Yetersiz donanımla yapılan çekek işlemleri hasara ve hukuki sorumluluğa neden olabilir. Çekek yerinde yapılan bakım ve onarım işlemleri için de marina ile ayrıca sözleşme imzalanması yaygın bir uygulamadır.

Yakıt ve emisyon kuralları

Deniz araçlarında kullanılan yakıtın kükürt oranı IMO 2020 düzenlemesiyle sınırlandırılmıştır. Türkiye bu düzenlemeye taraf olarak uyum sağlamaktadır. Özel yatlarda düşük kükürtlü motorin (ULSD) kullanımı tavsiye edilir; liman denetimlerinde yakıt numunesi alınabilir.

Emisyon denetimi ticari gemilere kıyasla özel yatlarda henüz sınırlıdır. Ancak AB sularına giriş yapan yatlarda Avrupa Emisyon Standartları aranabilir. Motor bakımını düzenli yaptırmak hem emisyonu azaltır hem de yakıt tasarrufu sağlar.

Bilmen gerekenler: özet

Tekne sahibi olarak mevzuata uyum hem ceza riskini azaltır hem de teknenin değerini korur. Bağlama kütüğü kaydını güncel tut, sigortanı yenile, çevre kurallarına uy ve ticari faaliyet yapacaksan gerekli belgeleri al. Mevzuat değişikliklerini takip etmek için liman başkanlığının duyurularını ve Resmi Gazete’yi düzenli kontrol et.

Mevzuat konusunda destek almak, sörvey ya da ekspertiz yaptırmak istersen bize ulaş:

+90 501 5 SURVEY (78 78 39) · info@surveyyat.com · surveyyat.com/iletisim