Tekne zinki (anot) rehberi: galvanik korozyon, anot tipleri ve değişim zamanı

Galvanik korozyon nedir?

Farklı metaller tuzlu su gibi elektrolit bir ortamda birbirine temas ettiğinde, aralarındaki elektrokimyasal potansiyel farkı nedeniyle bir metal diğerini korur ve kendisi erir. Bu olay galvanik korozyondur. Tekne üzerinde bronz pervane, paslanmaz çelik şaft, alüminyum drev ve çelik trim tab gibi farklı metaller bir arada bulunur; korunmazsa değerli bileşenler hızla aşınır.

Koruyucu anot (zinki), bu feda edilecek metal rolünü üstlenir. Anot, diğer metallerden daha düşük elektrokimyasal potansiyele sahiptir ve kendisi eriyerek teknenin pahalı metal bileşenlerini korur. Anot eridikçe işlevini kaybeder; bu yüzden düzenli kontrol ve değişim şarttır.

Anot malzeme tipleri

Çinko (zinc) anot, tuzlu suda en yaygın kullanılan tiptir. Performansı kanıtlanmış, fiyatı uygun ve bulunması kolaydır. Tuzlu ve acı sularda güvenilir koruma sağlar. Tatlı suda verimliliği düşer ve pasifleşebilir.

Alüminyum anot, hem tuzlu hem tatlı hem de acı suda çalışır. Çinkoya göre daha uzun ömürlü ve ağırlık başına daha fazla koruma kapasitesi sunar. Fiyatı çinkodan biraz yüksek olsa da çok yönlülüğü nedeniyle giderek yaygınlaşmaktadır.

Magnezyum anot, yalnız tatlı suda kullanılır. Tuzlu suda çok hızlı erir ve etkili koruma sağlayamaz. Göl ve nehirlerde çalışan teknelerde tercih edilir.

Doğru anot seçimi ve boyutlandırma

Anot tipini teknenin çalıştığı su ortamına göre seç: tuzlu su icin çinko veya alüminyum, tatlı su için magnezyum veya alüminyum, acı su (tuzluluk oranı değişken) için alüminyum. Karma ortamda alüminyum en güvenli seçimdir.

Anot boyutu ve sayısı, korunacak metal yüzey alanına göre belirlenir. Pervane, şaft, trim tab, dümen yatağı, soğutma suyu ısı değiştiricisi ve gövde geçişleri (through-hull) korunması gereken başlıca noktalardır. Her üretici, tekne boyutuna göre önerilen anot boyut ve sayısını belirtir.

Yetersiz anot koruması, bileşenlerin korozyonla hasar görmesine yol açar. Aşırı anot ise zararsız gibi görünse de bazı boya sistemlerini olumsuz etkileyebilir. Dengeli boyutlandırma idealdir.

Anot değişim zamanı

Anot, orijinal hacminin yüzde ellisinden fazlasını kaybettiğinde değiştirilmelidir. Her karaya çekimde (en az yılda bir) anotları kontrol et. Hızla eriyen anotlar, teknenin elektrik sisteminde bir sorun olduğuna (stray current) veya anotun yetersiz olduğuna işaret edebilir.

Anotun yüzeyi beyaz ve pürüzlü ise aktif olarak çalışıyordur. Pürüzsüz, koyu renkli ve erimiyor görünen anot pasifleşmiş olabilir; bu durumda anot çalışmıyordur ve değiştirilmelidir.

Yeni anot takarken temiz metal yüzey teması sağla. Boya, kir veya oksit tabakası anot ile korunan metal arasındaki elektrik iletimini keser ve korumayı devre dışı bırakır. Temas yüzeylerini zımparayla temizle ve sıkı bağla.

Stray current korozyonu

Stray current (kaçak akım) korozyonu, galvanik korozyondan farklıdır ve çok daha hızlı hasar verir. Teknenin elektrik sistemindeki yalıtım hatası, bir akım yolunun su üzerinden tamamlanmasına yol açar ve bu akım yolundaki metaller hızla erir. Anotlar bunu kompanse edemez; sorunun kökeni olan elektrik arızasını bulmak ve gidermek gerekir.

Stray current belirtileri: anotların normalden çok daha hızlı erimesi, pervane veya şaft üzerinde çukurcuklar (pitting), marina bağlama sırasında voltaj farkı oluşumu. Bu belirtilerden herhangi birini fark edersen deniz elektrik teknisyenine başvur.