Tekne üretiminde FAT, MAT ve SAT

Tekne üretiminde FAT, MAT ve SAT terimleri, bir deniz aracının tasarımından denize inişine kadar olan süreçte kalite ve güvenliği yöneten kritik teknik kontrolleri ifade eder. Bir Surveyor perspektifiyle bu süreçlerin teknik hiyerarşisi şöyledir:

1. MAT (Material Approval & Testing – Malzeme Onayı)

Üretim başlamadan önceki en kritik aşamadır. Teknenin yapısal bütünlüğü, kullanılan malzemenin sertifikalı olup olmamasına bağlıdır.

• Kapsam: Gövde imalatında kullanılan cam elyaf matlar, reçine, jelkot ve core (sandviç panel dolgusu) malzemelerinin teknik veri sayfalarının (TDS) incelenmesi.
• Surveyor Gözü: Malzemelerin raf ömürlerinin dolmadığından ve özellikle epoksi/polyester sistemlerinin birbirleriyle uyumlu olduğundan emin olunur.

2. FAT (Factory Acceptance Test – Fabrika Kabul Testi)

Üretim sürecinde, ekipmanlar veya gövde parçaları atölyeden ayrılmadan önce yapılan testlerdir.

• Kapsam: Özellikle motorlar, jeneratörler, dümen sistemleri (bow thruster dahil) ve elektrik panelleri gibi kritik bileşenlerin montaj öncesi veya montaj sırasındaki fonksiyonel kontrolleridir.
• Surveyor Gözü: Üreticinin belirlediği toleranslar ile teknedeki kurulumun uyumu doğrulanır.

3. SAT (Site Acceptance Test – Saha/Yerinde Kabul Testi)

Tekne tamamlanıp denize indirildikten sonra, “sahada” (denizde) yapılan nihai testlerdir.

• Kapsam:
• Deniz Denemeleri (Sea Trials): Teknenin hızı, yakıt tüketimi, manevra kabiliyeti ve vibrasyon analizleri.
• Sistem Entegrasyonu: Tüm elektroniklerin, hidrolik sistemlerin ve güvenlik ekipmanlarının (EPIRB, yangın söndürme, sintine pompaları) gerçek çalışma koşullarında test edilmesi.
• Surveyor Gözü: Bu aşama, teknenin “denize elverişlilik” (seaworthiness) belgesini alması için en hayati aşamadır.

---

Surveyor İçin Önemli Not

Bir tekne projesini yönetirken veya denetlerken bu üçlüyü şu şekilde takip etmelisiniz:

Aşama	Odak Noktası	Teknik Çıktı
MAT	Malzeme Kimyası/Mukavemet	Uygunluk Sertifikası
FAT	Donanım Fonksiyonelliği	Performans Raporu
SAT	Bütünleşik Güvenlik/Performans	Denize Elverişlilik Onayı

Bu kontrollerin eksiksiz yapılması, sadece yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda teknenizin sigortalanabilirliği ve ileride yaşanabilecek yapısal sorunların (osmoz, delaminasyon veya mekanik arızalar) önüne geçilmesi için tek sigortanızdır.

Bir Bow Thruster (Baş Pervane) montajı ve devreye alma süreci, hem imalatçı hem de surveyor için FAT ve SAT aşamalarının mükemmel bir örneğidir.

Aşağıdaki protokol, bir sistemin “sadece montajının yapılması” ile “teknik olarak kabul edilmesi” arasındaki farkı netleştirecektir.

---

Bow Thruster: Kalite Kontrol ve Kabul Protokolü

1. FAT (Fabrika Kabul Testi – Montaj Öncesi ve Sırası)

Bu aşamada sistem henüz suyla buluşmadan, mekanik ve elektriksel doğruluğu kontrol edilir.

• Tünel Entegrasyonu: Tünel iç yüzeyinin jelkotunun pürüzsüzlüğü ve gövdeye bağlantı noktasındaki laminasyonun (birleşim yeri) çatlak riski kontrol edilir.
• Hizalama (Alignment): Pervane şaftının tünel merkezinde olup olmadığı ve şanzıman dişlilerinin toleransları ölçülür.
• Elektriksel İzolasyon: Motorun elektrik kablolarının kesitinin, mesafeye bağlı voltaj düşümü (voltage drop) hesaplarına uygunluğu doğrulanır.
• Sızdırmazlık Hazırlığı: Şaft keçelerinin (seals) kurulumu ve tünel girişlerindeki “fairing” (akış düzenleyici) uygulamasının hidrodinamik uygunluğu.

2. SAT (Saha Kabul Testi – Denizde Devreye Alma)

Tekne suya indikten sonra, sistemin yük altındaki gerçek performansını ölçeriz.

• Yük Testi: Tekne durgun sudayken, bow thruster’ın her iki yöne (iskele/sancak) tam kapasiteyle çalıştırılması.
• Amper Ölçümü: Motorun çektiği akımın, üreticinin “maksimum çalışma akımı” (rated load) sınırları içinde kalıp kalmadığının pensampermetre ile ölçülmesi.
• Sızdırmazlık Kontrolü: Tam yük altında çalışırken, tünel ve motor bağlantı noktalarında en ufak bir su sızıntısı veya terleme olup olmadığının denetimi.
• Vibrasyon ve Gürültü: Pervanede kavitasyon (hava kabarcığı oluşumu) sesi olup olmadığı ve gövdede hissedilen anormal titreşimlerin kontrolü.

---

Surveyor İçin Kontrol Listesi (Örnek Taslak)

Bu listeyi, bir projenin son teslim aşamasında “Trust Certificate” (Güven Sertifikası) dosyanız için kullanabilirsiniz:

Kontrol Öğesi	FAT (Montaj)	SAT (Denizde)	Uygunluk Durumu
Tünel laminasyon kalınlığı ve yüzey kalitesi	✅	–	[ ]
Şaft ve pervane hizalama toleransları	✅	–	[ ]
Elektrik kablo bağlantıları ve sigorta koruması	✅	–	[ ]
Yük altında çekilen maksimum akım (Amper)	–	✅	[ ]
Yönsel tepki süresi (Joystick komut gecikmesi)	–	✅	[ ]
Sızdırmazlık ve kaçak kontrolü	–	✅	[ ]

---

Surveyor Notu: Eğer bu sistem bir “Refit” (yenileme) projesinde kullanılıyorsa, FAT aşaması genellikle eski tünelin yapısal durumunun incelenmesiyle başlar. Eğer bu bir yeni inşa projesiyse, MAT (malzeme) aşamasında pervanenin bronz mu yoksa kompozit mi olduğu, teknenin bulunduğu bölgenin tuzluluk oranına göre (korozyon riski) mutlaka önceden belirlenmelidir.