Tekne seyir fenerleri rehberi: hangi fener nerede yanar, kurallar ve seçim

Seyir fenerleri ne işe yarar?

Gece ve sınırlı görüş koşullarında denizde bulunan her tekne, seyir fenerlerini yakmak zorundadır. Seyir fenerleri, karşıdan veya yandan gelen diğer teknelere senin varlığını, boyutunu, yönünü ve hareket durumunu bildirir. Doğru takılmış ve doğru yanan fenerler, çarpışmaları önlemenin en temel aracıdır. Uluslararası Denizde Çatışmayı Önleme Kuralları (COLREGS) seyir fenerlerinin rengini, konumunu, görünürlük mesafesini ve yanma koşullarını belirler.

Temel fener renkleri ve anlamları

Seyir fenerlerinde üç ana renk kullanılır: yeşil, kırmızı ve beyaz. Bunlara ek olarak sarı fener çekilmekte olan araçlarda görülür.

Sancak (sağ taraf) feneri yeşildir ve sancak tarafından 112,5 derecelik bir yayda görülür. Iskele (sol taraf) feneri kırmızıdır ve aynı açıda iskele tarafından görülür. Karşıdan bakan bir gözlemci, sana doğru gelen teknenin hem kırmızı hem yeşil fenerini görür; yalnız yeşil görüyorsa tekne sağdan sola gidiyor, yalnız kırmızı görüyorsa soldan sağa gidiyor demektir. Bu bilgi, yol verme ve manevra kararında hayati önem taşır.

Pupa feneri beyazdır, kıç tarafından 135 derecelik bir yayda görülür. Pupa fenerini gören biri, senin arkandan yaklaşıyor demektir. Direk feneri (masthead light, steaming light) beyazdır, pruva yönünde 225 derecelik yayda görülür ve yalnız motorla seyrederken yanar.

Tekne boyutuna göre fener düzeni

7 metreden kısa teknelerde en basit düzen yeterli olabilir: mümkünse iskele ve sancak fenerleri ile pupa feneri; bunun mümkün olmadığı çok küçük teknelerde hazır bulundurulacak beyaz bir ışık kaynağı (el feneri veya fener direği) COLREGS tarafından kabul edilir. Ancak pratikte, her motorlu teknede en azından iskele, sancak ve pupa fenerinin bulunması kuvvetle tavsiye edilir.

7 ila 12 metre arası teknelerde sancak ve iskele fenerleri ayrı veya birleşik (bicolor) olarak pruva bölgesine monte edilir. Pupa feneri kıç tarafta bulunur. Motorla seyrederken direk feneri (beyaz, 225 derece) yakılır; bu fener, iskele ve sancak fenerlerinden en az bir metre yukarıda olmalıdır.

12 ila 20 metre arası teknelerde fener gereksinimleri artar: ayrı sancak ve iskele fenerleri, pupa feneri ve direk feneri zorunludur. Direk fenerinin yüksekliği ve görünürlük mesafesi artar.

20 metre üstü teknelerde ikinci bir direk feneri (arka direk) eklenir; bu fener ön direk fenerinden daha yüksekte olmalıdır. Çekilmekte olan araçlarda ek direk fenerleri ve kıç tarafta sarı çekme feneri gerekir.

Yelkenli tekneler, yalnızca yelkenle seyrederken direk feneri yakmaz; sancak, iskele ve pupa fenerlerini yakar. Motor devreye girdiğinde direk feneri de yanar ve tekne artık motorlu araç kurallarına tabi olur.

Demirdeyken ve hareketsizken fenerler

Demirde duran tekne, her yönden görülebilecek beyaz bir çepeçevre fener yakar. 50 metreden kısa teknelerde bir tane yeterlidir; 50 metre üstünde pruva ve kıçta birer tane gerekir. Kıyıya kıç üstü bağlı (Akdeniz bağlaması) veya şamandıraya bağlı teknelerde de demirde sayılır ve fener yükümlülüğü geçerlidir.

Karaya oturmuş tekne, demirdeki çepeçevre beyaz fenere ek olarak dikey iki kırmızı fener yakar (gece); gündüz ise üç top (küre) işareti gösterir.

LED mi, halojen mi?

LED seyir fenerleri günümüzde standart haline gelmiştir. Avantajları çoktur: çok düşük enerji tüketimi (halojenin onda biri kadar), uzun ömür (on binlerce saat), anlık yanma (ısınma süresi yok), darbe ve titreşime dayanıklılık. Dezavantajı, kalitesiz LED fenerlerin renk tonu ve görünürlük mesafesinin COLREGS standartlarını karşılamamasıdır.

LED fener alırken USCG (ABD Sahil Güvenlik) veya BSH (Alman Denizcilik Ofisi) onayı olup olmadığını kontrol et. Onaylı fenerler, renk tonu, görünürlük mesafesi ve ışık dağılımı açısından test edilmiş ve kabul edilmiştir. Ucuz, onaysız LED fenerler, yeterli görünürlük mesafesini sağlamayabilir veya yanlış renk tonu verebilir; bu, güvenlik riski oluşturur.

Halojen fenerler artık yaygın olarak tercih edilmez; ancak mevcut halojen sistemde ampul değişimi gerektiğinde yedek bulmak hala mümkündür. Uzun vadede LED’e geçiş hem enerji hem bakım açısından avantajlıdır.

Fener montajı ve bakımı

Fenerlerin doğru konumda ve doğru açıda montajı, görünürlüğün COLREGS kurallarına uygun olması için şarttır. Montaj yaparken fenerin görüş açısını engelleyecek yelken, halat, anten veya tekne yapısı olmamasına dikkat et. Iskele ve sancak fenerleri birbirine karışmamalı; yeşil ışık yalnız sancak tarafından, kırmızı yalnız iskele tarafından görülmelidir.

Kablolamada korozyon en büyük düşmandır. Tuzlu su ortamında bakır kablolar ve bağlantılar oksitlenir; bağlantı noktalarını ısıyla daralan makaron veya deniz tipi konnektörlerle korumak ömrü uzatır. Her sezon başında fenerleri tek tek yak, parlaklığını ve rengini kontrol et.

Fener camının temiz tutulması görünürlüğü doğrudan etkiler. Tuzlu su kalıntısı, alg ve kirlenme ışık çıkışını azaltır. Her kullanımdan sonra tatlı suyla silmek basit ama etkili bir bakımdır.

Yedek ampul veya yedek LED fener modülü taşımak, gece seyirde arıza durumunda karanlıkta kalmamak için zorunludur. LED fenerlerde ampul değişimi değil, modül değişimi söz konusudur; yedek modül veya komple yedek fener bulundur.