Tekne alım satımında hukuki süreç: tescil, devir, vergi ve sözleşme

Tekne satışında hukuki çerçeve

Türkiye’de tekne alım satımı, gemi siciline kayıtlı ve bağlama kütüğüne kayıtlı tekneler için farklı prosedürler içerir. Gemi siciline kayıtlı tekneler (genellikle 18 gros tonilato ve üzeri ticari gemiler) noter veya deniz ticaret müdürlüğü aracılığıyla devredilir. Bağlama kütüğüne kayıtlı tekneler (rekreasyonel amaçlı küçük tekneler) liman başkanlığı nezdinde devir yapılır.

Satış öncesi kontroller

Alıcı olarak teknenin tescil durumunu, üzerinde ipotek, haciz veya yakalama kararı olup olmadığını kontrol et. Bu bilgiler ilgili liman başkanlığı veya deniz ticaret sicil müdürlüğünden sorgulanır. Üzerinde yük bulunan tekne, alıcıya sorun aktarır.

Tekne ruhsatını (bağlama kütüğü veya gemi sicil belgesi) incele. Tekne üzerinde belirtilen marka, model, boy, motor bilgileri ve sahibi bilgileri doğru olmalıdır. Ruhsat bilgileri ile teknenin fiili durumu arasında uyumsuzluk varsa satıcıdan düzeltilmesini iste.

Vergi borcu ve sigorta durumunu kontrol et. Ödenmemiş emlak vergisi (bağlama kütüğü ruhsatname harcı yıllık MTV’ye benzer bir yükümlülüktür), sigorta borcu ve liman harçları satış engeli olabilir veya alıcıya geçebilir.

Satış sözleşmesi

Yazılı satış sözleşmesi hazırla. Sözleşmede tarafların bilgileri, teknenin tam tanımı (ad, tescil numarası, boy, motor, üretim yılı), satış bedeli, ödeme şekli ve takvimi, teslim tarihi ve yeri, tekneyle birlikte devredilen ekipman ve donanım listesi, teslim anındaki durum (sörvey yapılacaksa koşulu) ve tarafların sorumlulukları yer almalıdır.

Kaparo (depozit) uygulaması yaygındır. Kaparo, alıcının tekneye olan ciddiyetini gösterir ve satıcıyı belirli bir süre bağlar. Kaparo koşulları sözleşmede açıkça belirtilmelidir: alıcı cayarsa ne olur, sörvey sonucu olumsuzsa kaparo iade edilir mi, satıcı cayarsa ne olur gibi durumlar önceden karara bağlanmalıdır.

Devir işlemi

Bağlama kütüğüne kayıtlı teknelerde devir, teknenin kayıtlı olduğu liman başkanlığına alıcı ve satıcının birlikte başvurmasıyla yapılır. Gerekli belgeler genellikle kimlik belgeleri, mevcut ruhsat, satış sözleşmesi, vergi borcu yoktur yazısı ve sigorta poliçesidir. Harç ve masraflar, tekne boyutu ve değerine göre değişir.

Gemi siciline kayıtlı teknelerde devir, noterden veya deniz ticaret müdürlüğünden yapılır. Işlem daha resmidir ve gemi ipoteği gibi konuları da kapsar.

Devir tamamlandıktan sonra yeni sahibin tekne sigortası yaptırması ve bağlama kütüğüne yeni kayıt bilgilerinin işlenmesi gerekir. Eski sahibin sigortası devir ile sona erer; arada sigortasız kalmamaya dikkat et.

Vergi ve harçlar

Tekne satışında alıcı ve satıcı için farklı mali yükümlülükler doğar. Bağlama kütüğü harcı, devir harcı ve yıllık taşıt vergisi (MTV benzeri) temel kalemlerdir. Yeni tekne alımında KDV uygulanır; ikinci el satışta bireyler arası işlemlerde KDV doğmaz, ancak ticari satışlarda KDV söz konusudur.

Yurt dışından tekne getirme durumunda gümrük vergisi, KDV ve ek mali yükümlülükler devreye girer. Gümrük işlemleri, teknenin menşei, yaşı ve durumuna göre farklılık gösterir. Yurt dışından tekne almayı düşünüyorsan önceden gümrük müşavirine danış.

Bayrak değişikliği, yabancı bayraklı tekneyi Türk bayrağına geçirmeyi veya Türk bayraklı tekneyi yabancı bayrağa çıkarmayı içerir. Her iki yönde de tescil, vergi ve teknik denetim prosedürleri uygulanır. Transit log, yabancı bayraklı teknenin Türk sularında geçici olarak seyretme iznidir ve her yıl yenilenmesi gerekir.

Broker kullanımı

Yat brokeri, alım satım sürecini kolaylaştırır: tekne bulma, fiyat müzakeresi, sörvey koordinasyonu, sözleşme hazırlığı ve devir işlemlerini yönetir. Broker komisyonu genellikle satış bedelinin yüzde beş ila on arasında değişir ve çoğunlukla satıcı tarafından ödenir.

Güvenilir bir broker seçmek önemlidir. Referansları kontrol et, sektördeki deneyimini değerlendir ve iletişim tarzını gözlemle. Broker, taraflar arasında güven köprüsü kurar ve sürecin sorunsuz ilerlemesini sağlar.