Denizde ilk yardım rehberi: tekne ilk yardım çantası, yaygın yaralanmalar ve müdahale

Denizde ilk yardımın önemi

Denizde tıbbi yardıma erişim, karada olduğu gibi birkaç dakika içinde mümkün olmayabilir. En yakın sağlık tesisine ulaşmak saatler alabilir; bu sürede doğru ilk yardım müdahalesi hayat kurtarır veya durumun kötüleşmesini önler. Her tekne kaptanının temel ilk yardım bilgisi olmalı ve her teknede uygun donanımlı bir ilk yardım çantası bulunmalıdır.

İlk yardım çantası içeriği

Temel malzemeler: steril gazlı bez, yapışkan bandaj (yara bandı), elastik bandaj, üçgen sargı bezi, flaster, makas, cımbız, tek kullanımlık eldiven, antiseptik solüsyon, yara temizleme mendili, ağrı kesici (parasetamol, ibuprofen), deniz tutması ilacı, antihistaminik (alerji ilacı), ishal ilacı, göz yıkama solüsyonu, güneş yanığı losyonu ve soğuk kompres.

Genişletilmiş set: splint (kırık tespiti için), steri-strip (yara kenarı yaklaştırma bandı), hemostatik pansuman (ağır kanama kontrolü), dijital termometre, kan basıncı ölçer, şeker ölçer (diyabet riski olan mürettebat varsa), adrenalin otomatik enjektör (ciddi alerji riski varsa), antibiyotik merhem, topikal kortikosteroid krem (deniz anası sokması, böcek ısırığı) ve reçeteli ilaçlar (mürettebattaki kronik hastalıklar için).

Ilk yardım el kitabı veya laminated kart, çantanın içinde bulunmalıdır. Stresli bir anda adımları okumak, hatırlayarak yapmaktan daha güvenilirdir.

Yaygın yaralanmalar ve müdahale

Kesik ve sıyrık, en sık karşılaşılan yaralanmadır. Halatlar, metal aksamlar, kanca ve bıçak kaynaklı kesikler yaygındır. Yarayı temiz suyla yıka, antiseptikle temizle, steril gazlı bezle kapat. Derin kesiklerde steri-strip ile kenarları yaklaştır. Kanama durmuyorsa basınçlı pansuman uygula ve tıbbi yardım iste.

Çarpma ve burkulma, sert dalga etkisinde dengesini kaybeden veya kaygan güvertede düşen mürettebatta görülür. Soğuk kompres uygula, etkilenen bölgeyi hareket ettirme (immobilize et) ve ağrı kesici ver. Kırık şüphesinde splint uygula ve en kısa sürede sağlık tesisine ulaş.

Güneş yanığı ve ısı çarpması, uzun süreli güneş maruziyetinde gelişir. Gölgeye al, serin su ile serinlet, bol sıvı ver. Ateş, baş dönmesi, bulantı ve bilinç bulanıklığı ısı çarpması belirtileridir ve tıbbi acildir.

Hipotermi (aşırı soğuma), denize düşme veya uzun süre ıslak ve rüzgarlı koşullarda kalma sonucu gelişir. Islanmış kıyafetleri çıkar, kuru giysiler giydir, sıcak (kaynar olmayan) içecek ver ve vücut ısısını yavaşça yükselt. Hızlı ısıtma kalp ritim bozukluğuna yol açabilir; yavaş ve kontrollü ısıtma esas alınmalıdır.

Deniz anası sokması, Akdeniz ve Ege’de yaygındır. Etkilenen bölgeyi deniz suyuyla yıka (tatlı su kullanma, tetikleyici olabilir). Görünür tentakülleri cımbızla veya eldiven ile çıkar. Sirke veya sıcak su uygulaması tür bağımlıdır; emin değilsen sıcak su (kaldırabildiğin kadar sıcak, haşlamayacak) genellikle ağrıyı azaltır. Ciddi alerjik reaksiyon belirtileri (nefes darlığı, yüz şişmesi) varsa adrenalin enjektörü kullan ve acil yardım iste.

Denize düşme müdahalesi

Denize düşen kişiye hemen can simidi veya yüzer nesne at. Gözünü düşen kişiden ayırma; bir kişiyi gözlemci olarak ata. GPS’te MOB (Man Overboard) düğmesine bas. Tekneyi düşen kişiye doğru manevra et ve kurtarma operasyonunu başlat.

Kişiyi tekneye almak, özellikle yüksek borda ve dalgalı koşullarda zordur. Kurtarma merdiveni, kurtarma halatı veya kurtarma ağı (rescue sling) bu iş için gerekli ekipmandır. Her seyirden önce bu ekipmanın yerini ve kullanımını tüm mürettebat bilmelidir.

Telsizle tıbbi yardım isteme

Tıbbi acil durumda VHF kanal 16 üzerinden mayday veya pan-pan çağrısı yap. Mayday hayati tehlike varken, pan-pan acil ama hayati tehlike olmayan durumda kullanılır. Pozisyonunu, tekne adını, sorunun ne olduğunu ve kaç kişi etkilendiğini bildir.

Türkiye’de Sahil Güvenlik 158 numarasından da ulaşılabilir. Uluslararası sularda MRCC (Maritime Rescue Coordination Centre) telsiz üzerinden yönlendirir. Bazı bölgelerde teletıp hizmeti (denizden doktora danışma) mevcuttur; bu hizmete VHF veya uydu telefonu ile ulaşılır.