Deniz terminolojisi sözlüğü: her tekne sahibinin bilmesi gereken terimler

Tekne bölümleri

Baş (pruva), teknenin ileri ucudur; dalgayı yararak yol alan kısımdır. Kıç (pupa), teknenin arka ucudur; motor ve dümen genellikle burada yer alır. İskele, teknenin sol tarafıdır (kıçtan başa bakıldığında). Sancak, teknenin sağ tarafıdır. Gece seyirlerinde iskele kırmızı, sancak yeşil ışık taşır.

Borda, teknenin su kesimi ile güverte arası dış yüzeyidir. Su kesimi (su hattı), teknenin su ile temas eden ve etmeyen kısımlarını ayıran çizgidir. Omurga (salma), teknenin alt merkezinde boydan boya uzanan ana yapısal elemandır.

Güverte, teknenin üzerinde yürünen yatay yüzeydir. Kokpit, dümencinin ve mürettebatın oturduğu, genellikle kıç bölgede yer alan açık veya yarı açık alandır. Kabin, güvertenin altında yaşam alanının bulunduğu kapalı bölümdür.

Floka, başın en uç noktasından ileri uzanan çubuktur; genco yelkeni burada bağlanır. Kıç ayna (transom), kıçtaki düz veya hafif eğimli yüzeydir; dıştan takma motor buraya monte edilir.

Yapısal terimler

Postalar, omurgadan yukarı doğru uzanan ve gövdeye şekil veren kaburga benzeri yapılardır. Kemere (beam), tekneyi enine kesen ve güverteyi destekleyen yatay yapısal elemandır. Sintine, gövdenin en alt iç bölgesidir ve sızıntı suyu burada birikir; sintine pompası bu suyu dışarı atar.

Laminasyon, fiberglas teknelerde camfiber katmanlarının reçine ile birleştirilmesidir. Sandviç yapı, iki laminat katmanı arasında köpük veya balsa odunu çekirdeğin bulunduğu yapıdır; hafiflik ve rijitlik sağlar.

Dümen ve manevra

Dümen, teknenin yönünü değiştirmek için kullanılan su altı palesidir. Yeke, küçük teknelerde dümenin elle kontrol edildiği çubuktur. Dümen dolabı (çark), büyük teknelerde dümen kontrolünü sağlayan direksiyondur.

Sancağa alabanda, dümenin sonuna kadar sağa kırılmasıdır. İskeleye alabanda, dümenin sonuna kadar sola kırılmasıdır. Demir fundo, çıpayı denize bırakmak demektir. Demir vira, çıpayı denizden toplamak demektir.

Tramola, yelken teknesinde rüzgarın kıçtan geçmesiyle yapılan yön değişikliğidir. Kontra, rüzgarın baştan geçmesiyle yapılan yön değişikliğidir.

Bağlama ve halat

Baba, tekne üzerinde veya rıhtımda halatların bağlandığı metal veya ahşap dikme elemandır. Bita, genellikle başta bulunan çift başlı bağlama noktasıdır. Klüz, halat veya zincirin gövdeden geçtiği kılavuz deliğidir.

İskele halatı (bowline), baştan karaya atılan halattır. Pupa halatı (stern line), kıçtan karaya atılan halattır. Spring, tekneyi boylamasına sabit tutan çapraz halatlardır; teknenin ileri geri kaymasını önler.

Usturmaça (fender), tekneyi rıhtıma veya yan yana bağlanan başka bir tekneye çarpmaktan koruyan tampon yastığıdır. Usturmacalar, borda üzerinde asılı olarak kullanılır.

Motor ve makine

İçten takma (inboard), motor tekne içinde sabit montajlı olarak bulunan yapıdır. Dıştan takma (outboard), ayrı bir ünite olarak kıç aynaya monte edilen motordur. Z drev (stern drive), motorun içte olduğu ancak alt ünitenin dışarıda yer aldığı karma sistemdir.

Pervane (propeller), motorun gücünü itme kuvvetine çeviren dönen kanatlı parçadır. Şaft, motordan pervaneye dönme hareketini ileten mildir. Şaft keçesi (shaft seal), şaftın gövdeden geçtiği yerde su sızdırmazlığını sağlar.

İmpeller, deniz suyu soğutma pompasının lastik kanatlı çarkıdır. Termostat, motor sıcaklığını düzenleyen vanadir. Egzoz dirseği (exhaust elbow), egzoz gazı ile soğutma suyunu birleştiren parçadır ve korozyon nedeniyle en sık değiştirilen bileşenlerden biridir.

Navigasyon

Enlem (latitude), ekvatordan kuzeye veya güneye olan açısal uzaklıktır; kuzey ve güney olarak ifade edilir. Boylam (longitude), başlangıç meridyeninden doğuya veya batıya olan açısal uzaklıktır.

Kerteriz, pusula ile ölçülen yön açısıdır; kuzeyden saat yönünde dereceyle ifade edilir. Rota (course), teknenin gitmek istediği yöndür. Dümen açısı (heading), teknenin başının fiilen baktığı yöndür; akıntı ve rüzgar etkisiyle rota ile dümen açısı arasında fark oluşur.

Deniz mili (nautical mile), 1852 metredir. Knot, saatte bir deniz mili hızdır. Fathom, 1,83 metredir ve derinlik ölçümünde kullanılır.