Demirdeyken Çatışmayı Önleme: Koyda Demirleme, Hak İddiası ve Hukuki Süreçler

Denizcilikte “çatışma” terimi, sadece seyirde değil, aynı zamanda çapadayken olan hukuki ihtilafları da kapsar. Bir koyda demirlediğinizde, kendinizi hem deniz güvenliği (COLREGs) hem de deniz örf ve adetleri bakımından güvenceye almanız gerekir.

1. Çatışmayı (Fiziksel ve Hukuki) Önlemek İçin Alınacak Önlemler

Bir koyda demirlerken “çatışma” riskini minimuma indirmek için şu adımları izlemelisiniz:

• Doğru Demirleme Mesafesi: Deniz örf ve adetlerine göre, demirlemiş bir teknenin “salınım dairesi” (swinging circle) içine başka bir tekne girmemelidir. Kendi teknenizin zincir uzunluğunu ve derinliği hesaplayarak, rüzgar ve akıntı değişimlerinde dönebileceğiniz alanı boş bırakın.
• Görünürlük ve Fenerler: Gece demirdeyseniz, COLREGs (Denizdeki Çatışmayı Önleme Tüzüğü) Kural 30 uyarınca demir fenerinizi (her yönden görünür beyaz ışık) mutlaka yakın. Gündüz ise “demirde” olduğunuzu belirten siyah küreyi fora edin.
• Telsiz Dinleme ve İletişim: VHF telsizinizden 16. kanalı veya bölgedeki yaygın kanalları dinleyin. Yaklaşan bir tekne varsa, niyetini anlamak için nazikçe iletişime geçin.
• Konum Paylaşımı ve Kayıt: Demir attığınız anı GPS cihazınızdan kaydedin. Mümkünse teknenizin demirdeki konumunu bir fotoğraf veya 360 derece bir video ile belgeleyin.

2. Çatışma Durumunda (Fiziksel Çarpışma) Ne Yapılmalı?

Eğer bir tekne demirde olmanıza rağmen size çarparsa:

1. Güvenliği Sağlayın: İlk öncelik can güvenliğidir. Teknenin su alıp almadığını kontrol edin.
2. Delil Toplayın:
   • Çarpan teknenin adı, bayrağı, IMO/kayıt numarası ve VHF çağrı kodu gibi bilgileri not edin.
   • Hasar alan bölgelerin detaylı fotoğraflarını ve videolarını çekin.
   • Varsa tanıkların iletişim bilgilerini alın.
3. Kaza Raporu (Deniz Kazası Tutanağı): Taraflar arasında imzalı bir kaza tutanağı tutun. Olayın saati, mevkii, hava durumu ve tarafların anlatımları net bir şekilde yer almalıdır.
4. Resmi Bildirim: Sahil Güvenlik (158) veya liman başkanlığına derhal haber verin. Büyük hasar veya yaralanma varsa kolluk kuvveti tutanak tutmadan olay yerinden ayrılmayın.

3. “Önce Ben Geldim” İddiası ve İspat Yükümlülüğü

Denizde “ilk gelenin hakkı vardır” kuralı, denizcilik örf ve adetlerinde temel bir prensiptir. Ancak bu durum hukuki bir tartışmaya dönüştüğünde ispat yükü sizdedir.

İspat araçları şunlardır:

• Plotter/GPS Kayıtları: En güçlü kanıtınızdır. GPS üzerindeki iz (track) kaydı, ne zaman demir yerine girdiğinizi ve ne zaman çapa attığınızı saniye saniye kanıtlar.
• VHF Kayıtları: O bölgedeki diğer teknelerle yaptığınız veya telsizden duyulan konuşmalar.
• Seyir Defteri: Türk Ticaret Kanunu (TTK) uyarınca, gemi/tekne kaptanının seyir defterine attığı “demir atıldı”, “mevki alındı” notları hukuki geçerliliği olan resmi bir belgedir.
• Fotoğraf ve Video: Demir attığınız anı veya demirde olduğunuzu gösteren, üzerinde tarih/saat damgası bulunan görseller.

4. Hukuki Boyutlar ve Tazminat Süreci

Deniz kazalarında sorumluluk, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve uluslararası COLREGs kuralları çerçevesinde belirlenir.

• Kusur Oranları: Demirde olan ve kurallara uygun (fenerini yakmış, gerekli mesafeyi bırakmış) bir tekne, kural olarak “kusursuz” kabul edilir. Ancak, demir yerini yanlış seçtiyseniz (örn: bir kanalın tam ortası veya yoğun trafik hattı) kusur payınız çıkabilir.
• Tazminat Davası: Hasarınızın giderilmesi için karşı tarafın sigorta şirketine veya doğrudan tekne sahibine dava açabilirsiniz. Burada “Delil Tespit Davası” (HMK m. 400) açarak, hasarın bir bilirkişi tarafından raporlanmasını sağlamak kritiktir.
• Denizcilik İhtisas Mahkemeleri: Bu tür uyuşmazlıklar Asliye Ticaret Mahkemelerinde görülür. Denizcilikte ihtisaslaşmış avukatlarla çalışmak, seyir defteri ve GPS verilerinin mahkemeye sunulmasında büyük avantaj sağlar.

Önemli Not

Eğer demirlediğiniz koy özel bir işletmeye (marina veya özel işletme) aitse, oranın iç yönergeleri de bağlayıcı olabilir. Ancak genel deniz hukuku her zaman üstündür.

Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Bir hukuki ihtilaf durumunda mutlaka bir deniz hukuku uzmanına danışmalısınız.